Strategie rehabilitacji rozwojowej dla rodziców.
Jeśli chcesz zrobić coś dobrego dla swojego dziecka, bo pragniesz, żeby dobrze się rozwijało, to postaraj się poświęcać mu swój czas i uwagę. Jest to bezcenny czas, z którego Ty i twoje dziecko będziecie czerpać ogromne korzyści. Zdrowie dziecka jest w dużym stopniu zależne od jego rozwoju motorycznego, dlatego
z każdym dzieckiem rodzic powinien codziennie poćwiczyć! To jest równie ważne jak żywienie czy higiena dziecka. Rodzice, którzy ćwiczą ze swoimi dziećmi będą mieli z nimi dobre relacje, kiedy będą już dorosłe, ale również swoim zachowaniem powinni dawać dobry przykład. Dzieci rodziców, którzy się nawykowo gimnastykują łatwiej i chętniej ćwiczą. Jeśli jednak nie posiadają tych nawyków to mogą być potrzebne okresowo zajęcia w grupie. Fizjoterapeuta prowadzący nauczy Cię wykonywania odpowiednich ćwiczeń rozwojowych. Aby poćwiczyć z dzieckiem zostań z nim sam na sam i nie zajmuj się w tym czasie innymi sprawami. Porozmawiaj o tym jak się czuje, co myśli i pokaż mu figury, które potem razem wykonacie. Zostaw telefon w innym pomieszczeniu i postaraj się pozostać z dzieckiem chociaż przez 15 min. Nie powinno być nigdy atmosfery pośpiechu ani zniecierpliwienia. Ten wspólny czas daje Wam możliwość poznawania się nawzajem. Zaobserwujesz jego rozwój ruchowy, rozwój mowy i jego emocje. Nie krytykuj swojego dziecka szczególnie w obecności innych osób, aby w przyszłości nie straciło swojego poczucia wartości. Pokaż mu figurę, którą będziecie trenować, ale pozwól dziecku inicjować działania, nie narzucaj mu swoich myśli, nie zarzucaj go nadmiarem słów. Koryguj dyskretnie, nie krytykuj i nie chwal bezpodstawnie. Pomagaj tylko wtedy, kiedy widzisz, że tego od Ciebie oczekuje. Daj mu poeksperymentować, poszukać różnych strategii wykonania zadania motorycznego. Zaufaj mu, zauważ jego emocje. Sama Twoja obecność i poświęcona uwaga ma wartość stymulującą. Mało mów, dużo myśl
i dawaj przykład. Dzieci nie lubią zbędnych słów, wolą naśladować to co im pokażesz z uśmiechem na twarzy.
NIEMOWLĘ
Jeśli masz małe dziecko w wieku niemowlęcym musisz sprawdzić czy jego rozwój nie jest zaburzony lub opóźniony. W ciągu pierwszego roku życia tworzą się funkcje ruchowe i psychologiczne w następujących po sobie etapach tzw. Kamieniach milowych rozwoju. Żeby zbadać rozwój potrzebna jest ocena specjalisty w tej dziedzinie, ponieważ każde „przeoczenie” może utrwalić zaburzenia, które pozostaną na całe życie. Do oceny dziecka służą również ankiety i skale rozwoju wypełniane przez rodziców. Na stronie znajdziesz ankietę rozwoju dostępna dla rodziców.
Dziecko po urodzeniu przechodzi przez kolejne fazy rozwoju samodzielnie. Z każdym etapem aktywnie się pionizuje, przemieszcza i bada otaczający świat. Noszenie, karmienie i pielęgnowanie dziecka wykonywać należy w pozycjach zgodnych etapem rozwoju. Nie pionizujemy dziecka bardziej niż samo jest w stanie się spionizować. Ale tworzymy przestrzeń i zachętę do jego własnej, aktywnej pionizacji, to będzie mieć wpływ na dalszy rozwój i wygaszanie odruchów pierwotnych. Nie należy używać leżaczków, fotelików ani nosideł – one ograniczają naturalny rozwój motoryczny. Nie należy obciążać w pionie kręgosłupa przed osiągnięciem czworakowania, ponieważ nie jest jeszcze strukturalnie ani neurologicznie przygotowany. Zdeformujemy rosnące chrząstki i naturalne krzywizny kręgosłupa. Po karmieniu nie zmuszamy dziecka do tzw.” odbijania” poprzez bierne pionizowanie Zginanie bioderek, obracanie na boki oraz delikatne głaskanie brzuszka również pomaga w uwolnieniu gazów, bez zaburzania napięcia mięśni. Karmienie dziecka nie powinno być sposobem na uspokojenie i uciszenie dziecka, wytworzymy wówczas odruch „zajadania” stresu w późniejszym wieku. Istnieje naturalna potrzeba płaczu, który nie powinien być nachalnie tłumiony. Uważna obserwacja i zaspokojenie wszystkich potrzeb dziecka spowoduje z czasem efekt samouspokojenia się. Każda nadmierna reakcja rodzica na płacz nasila problem. Czasami u dzieci w nadmiernym płaczu niezwiązanym z bólem, pragnieniem czy głodem zaleca się rodzicom o wzmożonej emocjonalności pozostawienie dziecka w bezpiecznej odległości do czasu samouspokojenia. Aby zaspokoić naturalne potrzeby dziecka rodzic często nawiązuje kontakt wzrokowy, uśmiecha się i reaguje na każdą aktywność dziecka. Konieczne jest spokojne i pozytywne nastawienie. Depresyjne, lękowe lub agresywne emocje w otoczeniu mogą mieć bardzo negatywny wpływ na rozwój dziecka. Bardzo korzystne jest śledzenie postępów rozwoju i notowanie wszystkich zmian w książeczce zdrowia. W przypadku wątpliwości odradza się przyjmowania postawy wyczekującej. Przyjdź i daj zbadać dziecko.
Aktywna, samodzielna pionizacja i lokomocja uaktywniają ośrodkową kontrolę motoryczną i integruje tzw. odruchy pierwotne. To właśnie ocena zdobywanych funkcji oraz ustępowanie odruchów pierwotnych dają nam wiedzę o postępach rozwoju Twojego dziecka.
DZIECKO MAŁE (2-4 roku życia)
Dziecko, które już samodzielnie chodzi, nie należy nosić na rękach. Samodzielne chodzenie, wspinanie się i poznawanie otoczenia z użyciem swoich mięśni i własnej równowagi koordynuje i rozwija mózg. Bierne noszenie zaburza reakcje błędnikowe i napięcie mięśni oraz utrwala odruchy pierwotne. Szczególnie dzieci z tzw. dyspraksją rozwojową, które mają problemy z kontrolą emocji, wymuszają noszenie nawet do 3-4 roku życia. Szczególnie wtedy, gdy współistnieje zaburzenie napięcia mięśni. Kiedy dziecko płacze, sprawdź, czy jest jakieś realne zagrożenie czy problem do usunięcia. Ale jeśli takiego nie ma i zaczniesz nosić dziecko, aby je uspokoić, wówczas osiągasz krótkotrwały efekt, a w rzeczywistości powodujesz, że za każdym następnym razem dziecko będzie grymasić coraz bardziej. Dzieje się tak, ponieważ stymulujesz śródmózgowy mechanizm nagrody w odpowiedzi na płacz. Wówczas dziecko do zwrócenia na siebie uwagi zawsze będzie używać emocji zamiast rozwijać mowę i współpracę oraz odporność na stres.
DZIECKO POWYŻEJ 4 ROKU ŻYCIA
W przypadku dzieci powyżej 4 roku życia, u których nadal stwierdza się nieprawidłowości rozwojowe, należy kontynuować usprawnianie fizjoterapeutyczne stosując się do niżej wymienionych zasad: • Nadal stosujemy metodę uważnej obserwacji i pobudzania aktywności własnej oraz wewnętrznej samoregulacji; • W fizjoterapii wykorzystujemy zdolność współpracy, która pojawia się około 4 roku życia; • Nie prowadzimy kilku metod terapii jednocześnie; • Jednoczasowo trenujemy małą ilość procedur, ale z najlepszą jakością ich wykonania i dużą ilością powtórzeń do dalszego codziennego powtarzania z rodzicem; • Należy pamiętać, aby nie wyręczać dziecka w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych i traktować je
z pełnym szacunkiem, ale zgodnie z osiągniętym wiekiem. Zdobywanie zaradności i samodzielności kształtuje dalszą integrację odruchów pierwotnych.
Z każdym dzieckiem zarówno zdrowym jak i z problemem zdrowotnym należy codziennie się pogimnastykować. Gimnastyka to jest wykonywanie ruchów w prawidłowych wzorcach i w pełnym zakresie ruchu stawów całego ciała. Jest to również wykonywanie pozycji rozwojowych, które należy wykonywać tak, aby angażować całą uwagę w trakcie ich wykonywania bez rozkojarzenia i mówienia do dziecka w trakcie wykonywania figur. Ma to duży wpływ na integrację między półkulami mózgu. Gimnastyka ciała należy do codziennej higieny podobnie jak mycie zębów. Osoby, które się gimnastykują rzadziej chorują na zwyrodnienia stawów, choroby układu krążenia czy nawet nowotwory. Ten korzystny nawyk trzeba przekazywać swoim dzieciom przez wspólne jej wykonywanie. Ponadto istnieją dowody naukowe, że wspólne ćwiczenia ze swoimi dziećmi spowoduje wytworzenie dobrych relacji na całe życie. Unikniemy wtedy problemu buntu w okresie dorastania i konfliktów międzypokoleniowych.
Nie możemy zastąpić gimnastyki zapisaniem dziecka na sport czy basen. Chociaż jest to bardzo dobry sposób na rozwój fizyczny, uprawianie sportu angażuje u dziecka aktualny wzorzec napięcia mięśni, więc go utrwala i nie koryguje. Spacery oraz wycieczki są bardzo korzystne dla rozwoju dziecka , ale zastąpią wspólnej gimnastyki. Świadoma gimnastyka wykorzystuje tzw. plastyczność mózgu i daje szansę na korektę zaburzonej koordynacji.
Rehabilitacja opiera się zatem o diagnozę lekarza, fizjoterapeutów i innych członków ośrodka rehabilitacyjnego. Jednak, aby osiągnąć efekty rehabilitacji niemowląt i dzieci często konieczna jest korekta niekorzystnych warunków rozwoju i wzorców opieki nad dzieckiem, które opisane zostały wyżej. Do wyrównania opóźnień w rozwoju koordynacji oraz nauczenia się gimnastyki leczniczej niezbędna jest praca z fizjoterapeutą we współpracy z innymi członkami zespołu rehabilitacyjnego. Do metod fizjoterapii o udowodnionej skuteczności należą Metoda Vojty; Metoda Ndt Bobath; Metoda DNS oraz DNS FIT KID (dla dzieci); Trójwymiarowa rehabilitacja rozwojowa; Trening uważnej opieki nad dzieckiem. Nie potwierdzono skuteczności Sensorycznej Integracji (SI) oraz Osteopatii jako kompleksowej rehabilitacji pediatrycznej (poniżej dostępne są dane z badań naukowych), jednakże, niektóre techniki sensoryczne oraz osteopatyczne mogą być użyteczne w treningu habituacji oraz stereognozji (regulacja zaburzeń czucia).
Metaanaliza badań nad leczeniem integracji sensorycznej – PubMed (nih.gov)
Fizjoterapeuta wykona testy funkcjonalne, poćwiczy Twoje dziecko, nauczy Cię jak ćwiczyć z dzieckiem, żeby nadrobić stwierdzone zaległości w rozwoju. Nauczy Cię również jak nosić i układać dziecko. Musi to być praca oparta na współpracy i wzajemnym zaufaniu. Po zakończonym każdym cyklu usprawniania fizjoterapeuta ocenia stan funkcjonalny oraz rozwój motoryczny, wydając Ci opis zastosowanych procedur i osiągniętych efektów fizjoterapii dla Ciebie i dla lekarza, który skierował dziecko na terapię.
Mieczysław Maciak 2024